Grote rots lijkt op vulkanisch basalt

‘Ik zou graag willen zeggen dat deze stenen er heel anders uitzien, Houston, maar dat is helaas niet zo,’ meldt Young als hij en Duke zich de volgende dag op Stone Mountain bevinden.

Volgens een strak schema verzamelen ze monsters van allerlei locaties, maar hoewel ze al een heel stuk gereden hebben, zijn ze nog geen vulkanisch gesteente tegengekomen – tot teleurstelling van de wetenschappers op aarde.

Tijdens de derde en laatste maanwandeling de dag erna krijgen de geologen een sprankje hoop. Op hun scherm zien ze een enorme rots, zo hoog als een gebouw van vier verdiepingen en twee keer zo breed. De kleur ervan doet denken aan basalt, de meest voorkomende vulkanische steensoort, en het humeur van Muehlberger verbetert aanzienlijk.

De opgelopen vertraging heeft de hele missie onder druk gezet en ook nu hebben Duke en Young weinig tijd om de rots te onderzoeken en er stukken af te hakken.

‘Jullie hebben 17 minuten voordat jullie weer verder moeten, dus schiet op,’ zegt het controlecentrum. Maar Duke en Young ontdekken al snel dat deze rots niet uit basalt bestaat, maar uit nog meer breccie. Ze vermoeden dat dit het einde is van de vulkaantheorie, maar het is aan de geologen om die conclusie te trekken.

Zelfs vanaf 100 kilometer afstand is er in het hele hoogland geen spoor van vulkanisch gesteente te bekennen. Ken Mattingly heeft vanuit de besturingsmodule zijn collega’s op de voet gevolgd, en net als de anderen is hij verbaasd over de samenstelling van het maanoppervlak.

‘Tsja, terug naar de tekentafel, of waar geologen dan ook precies heen gaan,’ is zijn advies aan de wetenschappers op aarde.

Zelf heeft hij ontzettend veel foto’s gemaakt en observaties gedaan van het landschap. Hij kan niet wachten om dit alles te delen met de geologen thuis.

En dat gebeurt eerder dan hij denkt. Vanwege de problemen met het noodsysteem haalt de NASA de Apollo 16 toch maar een dag eerder dan gepland uit haar baan om de maan. Op donderdag 27 april 1972 landt het ruimtevaartuig in de Stille Oceaan.

Tijdens de Apollo 16-missie vergt Young in een soort Grand Prix-race het uiterste van de wagen. Stofwolken vliegen op als hij met een topsnelheid van 22 km/h over de maan scheurt.

Apollo 16 verandert reputatie hoogland

‘Nou, dat was wel vreemd vulkanisch gesteente,’ lacht Charles Duke als hij kort daarna de geologen van de NASA ontmoet.

De astronauten hebben 95 kilo steen meegenomen. Het merendeel bestaat uit breccie, maar er zijn ook brokken anorthosiet – een gesteente dat ongeveer tegelijk met de maan is ontstaan.

Maar afgezien van wat basalt, afkomstig van meteoorinslagen ver van het Descartes-hoogland, hebben ze geen enkel vulkanisch gesteente kunnen vinden. Mattingly had gelijk, de geologen moeten ‘terug naar de tekentafel’. Ook de woorden van Young blijken waar: de Apollo 16 heeft de reputatie van het Descartes-hoogland voorgoed veranderd.

De drie astronauten van de Apollo 16 vonden niet waar ze naar zochten. Maar in plaats daarvan vonden ze een bewijs dat aantoont dat het Descartes-hoogland – net zoals de zeeën op de maan – is ontstaan door inslagen van meteorieten, en niet door vulkanen. Deze buitengewoon nuttige informatie is dankzij het Apollo-programma boven water gekomen.

Na de maanreis zegt een van de geologen dan ook terecht dat ‘deze missie nogmaals heeft laten zien dat de wetenschap het snelst vooruitgang boekt als onze voorspellingen ontkracht worden’.

En dan stuurt de NASA een wetenschapper naar de maan. Als Jack Schmitt hoort dat hij als eerste professionele geoloog van het Apollo-programma mee mag als astronaut, viert hij dit met een grote slok whisky. Op 7 december 1972 bevindt Schmitt zich aan boord van de Apollo 17 en maakt hij zich op voor de tot nog toe laatste reis naar de maan.

• Vorige Pagina 2 van 2