Maan is te hard om in te boren

Vier uur na hun vertrek keren de astronauten terug naar de Falcon. Terwijl Irwin de meetinstrumenten opstelt, begint Scott met het moeilijkste karwei van de dag. Met een elektrische boormachine moet hij diepe gaten boren om sondes in te plaatsen, maar het maanoppervlak blijkt vrijwel ondoordringbaar te zijn.

Twee uur lang probeert hij een gat in de maanbodem te maken. Als dit dan uiteindelijk lukt, voelen zijn vingers aan alsof iemand er met een hamer op heeft geslagen. En alsof dat nog niet erg genoeg is, voelt hij een felle hoofdpijn opkomen – waarschijnlijk door het verblindende zonlicht.

Als David Scott zich na een tijdje bij zijn collega aan boord van de Falcon voegt, is hij bekaf.
De volgende dag, zondag 1 augustus, is de hoofdpijn gelukkig gezakt, en als Scott met Irwin aan zijn tweede ontdekkingsreis begint, is hij de pijn in zijn vingers vergeten. Alsof er iemand dronken achter het stuur zit, zigzagt de maanwagen over de vlakte in een enorme stofwolk om kraters en rotsblokken heen – op weg naar de hellingen van Mons Hadley, die op vijf kilometer afstand van de Falcon ligt.

Moeiteloos rijdt de wagen tegen de berghelling op. Pas als ze uitstappen om monsters te verzamelen, merken de astronauten hoe steil het terrein is. Scott valt bijna achterover, en als hij zijn evenwicht weer heeft gevonden en naar zijn voeten kijkt, ziet hij dat hij tot ver over zijn enkels in het maanstof staat. De schokdempende wielen van de maanwagen zijn daarentegen slechts een centimeter of twee in het stof weggezakt.

Al snel blijkt dat deze berg een onherbergzame werkplek is. De stijve ruimtepakken beperken de bewegingsvrijheid van de astronauten, en het lopen in dit poederachtige maanstof is even vermoeiend als hardlopen in de duinen. ‘Ik zou deze berg niet graag te voet op gaan,’ kreunt Scott en hij werpt een dankbare blik op de maanwagen.

Als ze weer in de auto op weg, zijn begint de wagen echter weg te glijden. ‘Het achterwiel heeft geen contact met de grond meer,’ rapporteert Irwin. Even later wordt de situatie gevaarlijk, maar het lukt de astronauten om de auto weer op het goede spoor te krijgen.

Aan de rand van de Spur Crater, een geologisch litteken zo groot als een voetbalveld dat ontstaan is na een meteorietinslag, stoppen de mannen nog een keer. Hun blik is gevallen op een steen ter grootte van een vuist, en als Scott het stof heeft weggeveegd, glinsteren witte kristallen in het zonlicht.

‘Ahhhh,’ klinkt het. ‘Oh, man,’ zegt ook Irwin. Scott denkt dat het een anorthosiet is, een gesteente uit de tijd dat de maan ontstond. Enthousiast vertelt hij het aan Houston. ‘Raad eens wat we gevonden hebben! Ik denk dat we hebben waar we voor kwamen.’

Nadat hij de steen nauwkeurig heeft beschreven, stopt Scott hem voorzichtig in een zakje. Hij weet dat deze vondst goud waard is en lang nadat hij is geland op aarde krijgt de steen met het anonieme proefnummer 15415 dan ook de bijnaam ‘Genesis Rock’: de steen van de schepping. Uit het onderzoek is namelijk gebleken dat de steen rond 4,5 miljard jaar oud is, inderdaad zo oud als de maan zelf.

De Spur Crater blijkt een geologische goudmijn te zijn en Scott en Irwin voelen zich als kinderen in een snoepwinkel. Vol overgave vullen ze zakken met monsters, terwijl ze tegen elkaar roepen: ‘Moet je deze zien!’ of ‘Kijk deze eens!’ ‘En misschien is de volgende wel een diamant,’ onderbreekt Houston hen om ze eraan te herinneren dat ze niet te lang in de krater moeten blijven. Op andere plekken zijn er nog meer interessante stenen en rotsen.

Na een excursie van vijf uur keren Scott en Irwin terug naar de Falcon. Zodra ze weer over vlak terrein rijden, haalt Irwin opgelucht adem. Tijdens hun rit door de bergen was hij steeds bang dat de wagen zou kantelen en ze mee zou sleuren in een afgrond – hij durfde er bijna niet eens aan te denken.

Bovendien hadden ze zonder maanwagen het hele stuk terug moeten lopen, en omdat ze slechts een beperkte hoeveelheid zuurstof bij zich hebben, hadden ze nog moeten opschieten ook. Als daarbij een van hun rugzakken het ook nog begeven zou hebben, het ergste scenario, zou maar een van de astronauten de maanlander levend hebben bereikt.

Irwin wil een stuk zeep hebben

Scott en Irwin hebben dagelijks contact met Alfred Worden, die aan boord van de besturingsmodule Endeavour om de maan cirkelt. Net als zijn collega’s volgt Worden een strak programma. De Endeavour is namelijk de eerste besturingsmodule die is uit­gerust met een groot aantal meetinstrumenten aan de kant van de romp die naar de maan is gericht.

Het ruimteschip doet feitelijk dienst als wetenschappelijke satelliet. In de drie dagen dat Worden om de maan cirkelt, heeft hij het maar druk met het bedienen van een klein arsenaal aan machines en sensoren die het maanoppervlak in kaart moeten brengen en die de minerale samenstelling ervan moeten bepalen.

Af en toe is er echter ook tijd voor een informeel praatje met zijn collega’s op de maan – zoals nu op zondag, rond een uur ’s middags, als Irwin over de radio roept: ‘Hey Al, kun je mijn zeep even naar beneden gooien?’ Hij en zijn collega’s hebben zich namelijk al een week niet gewassen of geschoren. Maar eigenlijk maakt een stoppelbaard en wat vuil hem niet veel uit als hij bedenkt hoe succesvol de missie tot nog toe is verlopen.

Scott herhaalt een 400 jaar oud experiment

De volgende dag rijden de astronauten op hun derde en laatste maanexpeditie naar het westen, tot aan de Hadley-kloof, om lava te verzamelen uit de begintijd van de maan. Scott en Irwin zijn inmiddels gewend aan de zwakke zwaartekracht en met grote, soepele stappen lopen ze langs de kloof.

Op het scherm in Houston ziet het er gevaarlijk uit, en via de radio klinkt het bezorgd: ‘Zeg, gewoon uit nieuwsgierigheid ... hoe dicht zijn jullie eigenlijk bij de rand? Het lijkt alsof jullie letterlijk op de rand van de afgrond staan.’ ‘O, nee hoor. Vanaf hier gaat het helemaal niet zo steil naar beneden,’ stelt Scott ze gerust.

Terug bij de Falcon beginnen de astronauten met pakken. Ze vertrekken bijna, maar Scott heeft nog een aantal dingen te doen. Uit zijn zak haalt hij een veer, en vervolgens gaat hij voor de camera van de maanwagen staan. Dan laat hij de veer en een hamer tegelijk vallen; een herhaling van een experiment dat Galileo Galilei 400 jaar eerder uitvoerde, toen hij twee loden kogels met verschillend gewicht tegelijk vanuit de scheve toren van Pisa liet vallen.

In het vacuüm van de maan raken de veer en de hamer de grond tegelijk en op zijn headset kan Scott gejuich en applaus vanuit het controlecentrum horen. ‘Er gaat niets boven een beetje wetenschap op de maan,’ zegt hij en springt in de maanwagen, die hij op 100 meter van de maanlander parkeert.

Het is de bedoeling dat de tv-camera het opstijgen van de Falcon zal filmen, zodat de kijkers voor het eerst een lift-off vanaf de maan kunnen volgen.

Een meter of zes van de wagen graaft hij een gat waarin hij een herdenkingsplaquette legt met de namen van 14 overleden astro- en kosmonauten – onder wie de drie Russen die een paar weken eerder omkwamen bij de ramp met de Sojoez 11. Hij zet er een aluminiumbeeldje van een gevallen astronaut naast.

Scott heeft deze ceremonie thuis bedacht als een persoonlijk eerbetoon aan zijn omgekomen collega’s. Een paar uur later stijgt de Falcon op vanaf de maan en is hij op weg terug naar de Endeavour.

Ontberingen geven hartproblemen

Op weg naar huis moet Al Worden de eerste ruimtewandeling ooit maken vanuit een ruimteschip dat niet in een baan om de aarde draait: hij moet de opnames ophalen die hij met een camera maakte op de servicemodule toen hij rond de maan zweefde. Scott en Irwin rusten uit.

Ze zijn doodop na hun zware dagen op de maan, waaraan ze beiden, zonder het te weten, problemen met hun hartritme hebben overgehouden. Irwin heeft hier de hele terugweg last van, maar hij denkt dat hij gewoon erg moe is.

Tot vlak voor de landing in de Stille Oceaan gaat alles volgens plan. Een van de valschermen vouwt zich echter niet uit, zodat de astronauten wat harder landen dan de bedoeling was. Toch is dit voor de NASA ongetwijfeld de meest geslaagde missie sinds de eerste maanlanding in 1969.

De astronauten namen 78 kilo stenen mee, en terwijl geologen zich buigen over de in totaal 370 monsters, bereidt de NASA de Apollo 16 voor, die in april 1972 op een minstens even ambitieuze missie wordt gestuurd – naar de hoogvlakte bij de evenaar van de maan.

• Vorige Pagina 2 van 2